Arbobesluit artikel 3.5 lid 1 bepaalt dat elektrotechnische werkzaamheden en bedieningswerkzaamheden die gevaren kunnen opleveren, worden uitgevoerd door deskundige, voldoend onderrichte en daartoe bevoegde werknemers. De wet zegt niet hoe een werkgever dat moet organiseren. NEN 3140 vult dit in met een structuur van schriftelijke aanwijzingen: de werkgever legt per persoon vast welke werkzaamheden aan of nabij de installatie zijn toegestaan. Die aanwijzingsstructuur is de gangbare invulling van de wettelijke eis.
De gangbare aanwijzingen
In de praktijk wordt onderscheiden tussen vier niveaus. De exacte omschrijvingen staan in NEN 3140 zelf; hieronder de gangbare samenvatting.
- Voldoend onderricht persoon (VOP): iemand die is geïnstrueerd over de elektrische gevaren van een beperkt aantal, duidelijk omschreven handelingen, bijvoorbeeld het resetten van een aardlekschakelaar of het vervangen van een smeltpatroon.
- Vakbekwaam persoon (VP): iemand met een elektrotechnische opleiding en ervaring, die zelfstandig elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren binnen de grenzen van de aanwijzing.
- Werkverantwoordelijke (WV): de persoon die verantwoordelijk is voor de veilige uitvoering van een concrete werkzaamheid, inclusief de voorbereiding, het spanningsloos maken en de vrijgave.
- Installatieverantwoordelijke (IV): de persoon die verantwoordelijk is voor de veilige bedrijfsvoering van de installatie als geheel; zie wat doet de installatieverantwoordelijke?
Eén persoon kan meerdere aanwijzingen hebben; in een klein bedrijf is de WV vaak ook de IV.
Waarom dit voor Scope 8 van belang is
De aanwijzingen zelf worden bij een Scope 8 inspectie niet getoetst; de inspectie richt zich op de installatie. Ze zijn wel de andere helft van NEN 3140: een veilige installatie én een veilige organisatie van het werk eraan. Arbobesluit artikel 3.5 lid 3 schrijft bovendien voor dat werkzaamheden aan of nabij een installatie alleen plaatsvinden als deze spanningsloos is, met een beperkte uitzondering voor laagspanning onder strikte voorwaarden. Wie de inspecteur toegang geeft tot de verdeelinrichting en de installatie spanningsloos maakt, doet dat dus bij voorkeur onder een passende aanwijzing; zie spanningsloos tijdens de inspectie.
Let op: NEN 3140 wordt herzien; de structuur en terminologie van de aanwijzingen kunnen in de nieuwe editie veranderen. Zie NEN 3140 wordt herzien (stand oktober 2026).